DE LINK TUSSEN DE PORSELEINHAVEN EN HET LOOSDRECHTS PORSELEIN

De Porseleinhaven in Oud-Loosdrecht heeft zijn naam te danken aan de historie van het terrein. Een Porseleinfabriek maakte daar van 1774 tot 1784 kwaliteitsporselein dat door de lokale dominee Joannes de Mol werd geproduceerd. Toen men rond 2000 met bouwplannen kwam om het perceel te vullen met woningen werd de naam bedacht.

Geschiedenis

In het achttiende-eeuwse Nederland probeerde men, zoals trouwens in heel Europa, het echte harde Porselein van China na te maken én te evenaren. In Meissen in Duitsland was dat rond 1710 gelukt. Ook hier te lande moest het toch mogelijk zijn.

In Weesp slaagde Graaf Van Gronsveld hierin. Een mooie kwaliteit ‘hard’ porselein was het resultaat. Echter, kort duurde de productie, zo’n 11 jaar.

In Loosdrecht kon, na jarenlange zelfstudie van het onderwerp, dominee Joannes de Mol met enkele door Weesp aangeboden materialen aan de slag. Samen met de kenner van het Arcanum tevens ervaren porseleinschilder Louis Gerverot, voormalig medewerker in Frankrijk en in Weesp, deed hij een serieuze poging tot fabricage die resulteerde in de productie van prachtig hard porselein.

Zoektocht

Nu maken we een sprong naar de jaren ’20 van de vorige eeuw.

Nieuwsgierige liefhebbers wilden graag meer weten over het verloop van de porseleinfabricage. Er was bitter weinig over bekend, evenmin opgetekend. Ook Weesp liet vrijwel geen sporen na, al was daar wel de locatie bekend.

In Loosdrecht was de plek van productie beschreven in een juridisch geschrift van De Mol. Een echt archief ontbrak echter. Sporenonderzoek door de Historische Kring ter plekke leidde evenwel tot niets. Wel werd veel afval van kokers of gazettes gevonden aan de waterlijn. In de moestuin van de ‘Irene’-school, de lagere school die op het terrein stond (circa 1960) kwamen porseleinscherfjes boven. …Er moest toch meer te vinden zijn….!

In 1988 verscheen een informatieve catalogus bij de tentoonstelling van het Rijksmuseum in nauwe samenwerking met Kasteel Museum Sypesteyn over het Loosdrechts porselein. De historie werd breed uitgemeten. Maar… nog steeds geen tastbare bewijzen van de fabriekslocatie!

Doorbraak

Toen werd eind 20e eeuw in het water van de Eerste Plas een aantal  indrukwekkende stukken Porselein ontdekt aan de oever van het vermeende fabrieksterrein. En, datzelfde terrein zou bebouwd gaan worden! Op dat moment vond De Historische Kring van Loosdrecht dat het tijd was voor een drastische, grootschalige speurtocht. Een laatste kans op succes!

Er werd een professioneel archeologisch onderzoek voorbereid, samen met veel vrijwilligers. Goed contact met archeologen en gemeente vergrootte de kans van slagen. Het team werkte volgens een technisch sluitend plan voor het onderzoek van het terrein en ‘t aansluitend plassengedeelte. Registratie van alle acties en vondsten zou in schrift en beeld nauwkeurig worden uitgevoerd.

En zie: nadat het eerste deel van de actie niet zoveel opleverde, zette het team door met vasthoudendheid en geloof in de zaak en wist men uiteindelijk de reeds langverwachte  fundamenten van de fabriek bloot te leggen. Na bemaling van het terrein kwamen twee enorme houten balken van 50 meter lengte boven het grondwater uit; die waren in de slappe veengrond naar een grotere diepte weggezakt dan ooit was voorzien. Door die diepe ligging werden zij gespaard voor rotting en waren ze als balk intact gebleven.

Het hele opgravingstraject duurde van 2000 tot 2005. Maar, de vondsten waren spectaculair te noemen. Het bestaan van een Nederlandse porseleinfabriek was na 230 jaar voor het eerst met bewijzen te onderbouwen.

Documentatie

Het verloop van de opgravingen is uitvoerig beschreven in het boek dat in 2007 door HKL in samenwerking met de in 2000 gevormde Stichting Loosdrechts Porselein (SLOP) werd uitgegeven. Ook het tijdsbeeld werd erbij betrokken, waardoor de motivatie van De Mol en de samenwerking met zijn medewerkers tot leven konden worden gebracht.

Er waren nu bovendien gereedschappen gevonden die ter illustratie konden dienen voor de wijze van werken in Loosdrecht en voorwerpen in alle stadia van productie, van voorgegloeid tot geglazuurd en rijk polychroom beschilderd, plus veel gouddecoratie.

Nieuwtjes

De spanning van het ontdekken en het vinden van onbekende voorwerpen zoals ‘bourdaloue’ en beeldengroepen vindt men terug in het boek.

In het Franse Sèvres ontdekte SLOP enkele jaren later een complete beeldengroep van Vechtende Honden, gesigneerd door De Mol. Zo konden ook de verspreid gevonden fragmenten van deze biscuitgroep als authentiek product van de Loosdrechtse fabriek worden aangetoond. Opvallend nieuws in de Hollandse porseleinwereld.

Door al het resterend schervenmateriaal valt er nog steeds veel te ontdekken over de productie in Loosdrecht. Het onderzoekswerk duurt voort….

Lectuur over het Loosdrechts Porselein:

. De Loosdrechtse porseleinfabriek boven water

Uitgave HKL/SLOP 2007

. Loosdrechts Porselein   (1774 – 1784)

Catalogus; uitgave Rijksmuseum/Kasteel Sypesteyn 1988